LADDAKH PROTEST SONAM VANGCHUK : लद्दाख का पेटतोय

लडाखमधील सध्याचे आंदोलन राज्याचा दर्जा (Statehood) आणि घटनेचे सहावे परिशिष्ट (Sixth Schedule) लागू करण्याच्या प्रमुख मागण्यांवर आधारित आहे. या आंदोलनाचे नेतृत्व प्रामुख्याने हवामान कार्यकर्ते आणि शिक्षणतज्ज्ञ सोनम वांगचूक (Sonam Wangchuk) आणि स्थानिक गट लेह ॲपेक्स बॉडी (LAB) व कारगिल डेमोक्रॅटिक अलायन्स (KDA) करत आहेत.

मुख्य मागण्या:

राज्याचा दर्जा (Statehood for Ladakh):
- २०१९ मध्ये जम्मू-काश्मीर राज्याचे विभाजन करून लडाखला केंद्रशासित प्रदेश (Union Territory – UT) बनवले गेले.
- स्थानिक लोकांना असे वाटते की लोकशाही संस्था (विधिमंडळ) नसल्यामुळे त्यांचे शासन-प्रशासनामध्ये योग्य प्रतिनिधित्व होत नाही आणि सर्व निर्णय नोकरशाहीमार्फत घेतले जात आहेत. त्यामुळे त्यांना पूर्ण राज्याचा दर्जा हवा आहे.
घटनेचे सहावे परिशिष्ट (Inclusion under Sixth Schedule):
- सहावे परिशिष्ट आदिवासीबहुल क्षेत्रांना जमीन, संस्कृती आणि पर्यावरणाच्या संरक्षणासाठी अधिक स्वायत्तता आणि प्रशासकीय अधिकार प्रदान करते.
- लडाखचा समावेश सहाव्या परिशिष्टात केल्यास येथील नाजूक पर्यावरणाचे, स्थानिक लोकांच्या जमीन हक्कांचे आणि सांस्कृतिक अस्मितेचे संरक्षण होईल, अशी आंदोलकांची मागणी आहे.
- लडाखला UT बनवताना भाजपने या संदर्भात आश्वासन दिले होते, जे पूर्ण झाले नाही, असा आंदोलकांचा आरोप आहे.
स्थानिक नोकऱ्यांमध्ये आरक्षण (Employment Reservations):
- केंद्रशासित प्रदेश बनल्यानंतर बेरोजगारी वाढल्याची आणि स्थानिक लोकांना नोकऱ्यांमध्ये पुरेसे प्रतिनिधित्व मिळत नसल्याची तक्रार आहे.
- स्थानिक तरुणांना नोकऱ्यांमध्ये आरक्षण मिळावे, ही देखील एक मागणी आहे.
लेह आणि कारगिलसाठी स्वतंत्र लोकसभा जागा:
- संसदेमध्ये लडाखला पुरेसे प्रतिनिधित्व मिळावे, यासाठी दोन लोकसभा जागांची मागणी आहे.

सोनम वांगचूक यांचे उपोषण:

सोनम वांगचूक यांनी या मागण्यांसाठी अनेकवेळा उपोषणे केली आहेत.
या आंदोलनादरम्यान, नुकतेच (२०२५ मध्ये) दोन उपोषणकर्त्यांची प्रकृती गंभीर झाल्यानंतर हिंसक उद्रेक झाला. लेहमध्ये जाळपोळ झाली आणि काही लोकांचा मृत्यू झाला.
या हिंसाचारानंतर सोनम वांगचूक यांना राष्ट्रीय सुरक्षा कायद्याखाली (NSA) अटक करण्यात आली आहे. केंद्र सरकारने त्यांच्यावर जमावाला चिथावणी दिल्याचा आरोप केला आहे, तर आंदोलनाचे नेते हिंसाचारासाठी सरकारच्या धोरणांना आणि तरुणांच्या वाढत्या असंतोषाला जबाबदार धरत आहेत.

लडाख सीमेवर असलेला एक संवेदनशील प्रदेश असल्याने, केंद्र सरकार येथे जास्त स्वायत्तता देण्यास आणि लष्करी तसेच पायाभूत सुविधा प्रकल्पांवर नियंत्रण सोडण्यास तयार नाही, असे तज्ञांचे मत आहे. त्यामुळे सध्या या प्रकरणात तणावाची परिस्थिती आहे.

सोनम वांगचूक यांना राष्ट्रीय सुरक्षा कायद्याखाली (NSA) अटक करण्यात आली आहे. लेह पोलिसांनी त्यांना त्यांच्या उलेक्तोपो (Uleytokpo) या गावी ताब्यात घेतले आणि त्यांची रवानगी थेट राजस्थानमधील जोधपूर मध्यवर्ती कारागृहात (Jodhpur Central Jail) केली.

त्यांना अटक करण्यामागील मुख्य कारणे आणि प्रशासनाचे आरोप खालीलप्रमाणे आहेत:

अटकेमागील मुख्य कारणे (प्रशासनाच्या म्हणण्यानुसार)

हिंसाचार भडकावणे:
- लडाखला राज्याचा दर्जा आणि सहावे परिशिष्ट लागू करण्याच्या मागणीसाठी सुरू असलेल्या आंदोलनाला २४ सप्टेंबर २०२५ रोजी हिंसक वळण लागले.
- या हिंसाचारात जाळपोळ झाली, भाजपचे कार्यालय आणि सरकारी वाहनांना आग लावण्यात आली आणि चार आंदोलकांचा मृत्यू झाला.
- केंद्र सरकार आणि लडाख प्रशासनाने या हिंसाचारासाठी सोनम वांगचूक यांना जबाबदार धरले आहे. त्यांच्या ‘प्रक्षोभक भाषणांमुळे’ आणि ‘अरब स्प्रिंग’ (Arab Spring) व ‘नेपाळमधील Gen Z आंदोलना’चा उल्लेख केल्यामुळे जमाव चिथवला गेला, असा प्रशासनाचा आरोप आहे.
राष्ट्रीय सुरक्षेला धोका:
- त्यांच्यावर राष्ट्रीय सुरक्षा कायदा (NSA) लावण्यात आला आहे. हा कायदा सरकारला ‘शांतता आणि सार्वजनिक सुव्यवस्थेसाठी’ किंवा ‘राज्याच्या सुरक्षेसाठी’ कोणत्याही व्यक्तीला विना-खटला दीर्घकाळ ताब्यात ठेवण्याचा अधिकार देतो.
- प्रशासनाचे म्हणणे आहे की, त्यांची कृत्ये वारंवार ‘सार्वजनिक सुव्यवस्था’ आणि ‘राज्याच्या सुरक्षेसाठी’ हानिकारक ठरत आहेत, त्यामुळे लेह शहरात शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी त्यांना ताब्यात घेणे आवश्यक होते.
पाकिस्तानशी संबंधांचा तपास:
- लडाखच्या पोलीस महासंचालकांनी (DGP) असेही विधान केले आहे की, सोनम वांगचूक यांचे पाकिस्तानशी कथित संबंध असल्याबद्दल तपासणी केली जात आहे. मागील काळात त्यांनी पाकिस्तानला दिलेला कथित दौरा आणि एका पाकिस्तानी गुप्तचर अधिकाऱ्याच्या (PIO) संपर्कात असल्याची माहिती मिळाल्याचा दावा त्यांनी केला आहे.

आंदोलक आणि वांगचूक यांच्या समर्थकांची बाजू

आरोप फेटाळले: सोनम वांगचूक आणि त्यांच्या पत्नीने तसेच लेह ॲपेक्स बॉडी (LAB) च्या नेत्यांनी हिंसाचाराचे आरोप पूर्णपणे फेटाळले आहेत.
शांततापूर्ण आंदोलन: त्यांच्या समर्थकांच्या म्हणण्यानुसार, वांगचूक यांचे आंदोलन पूर्णपणे गांधीवादी मार्गाने आणि शांततापूर्ण होते. हिंसाचार हा तरुणांच्या अनेक वर्षांच्या असंतोषाचा परिणाम आहे आणि तो सरकारमुळे उफाळून आला.
प्रक्षोभक वक्तव्याचा इन्कार: वांगचूक यांच्या पत्नीने दावा केला आहे की, त्यांच्या ‘प्रक्षोभक’ भाषणांचे भाषिक संदर्भ चुकीच्या पद्धतीने घेतले गेले आणि त्यांना बळीचा बकरा (scapegoat) बनवले जात आहे.

अटकेच्या एक दिवस आधी, केंद्र सरकारने वांगचूक यांनी स्थापन केलेल्या स्टुडंट्स एज्युकेशनल अँड कल्चरल मूव्हमेंट ऑफ लडाख (SECMOL) या संस्थेचा FCRA (परदेशी निधी) परवाना देखील रद्द केला होता.

सोनम वांगचूक यांच्या अटकेचे आणि लडाखमधील आंदोलनाचे अनेक गंभीर राजकीय, सामाजिक आणि राष्ट्रीय स्तरावर पडसाद उमटत आहेत. या घटनेने लडाखमधील लोकांचा असंतोष अधिक वाढवला आहे आणि राष्ट्रीय पातळीवर सरकार व विरोधक यांच्यात वादाला तोंड फुटले आहे.

राजकीय आणि प्रशासकीय परिणाम (Political & Administrative Repercussions)

संवादात अडथळा: लेह ॲपेक्स बॉडी (LAB) आणि कारगिल डेमोक्रॅटिक अलायन्स (KDA) या आंदोलन करणाऱ्या प्रमुख संघटनांनी केंद्र सरकारसोबतची चर्चा तात्पुरती रद्द केली आहे. जोपर्यंत सामान्य स्थिती परत येत नाही आणि अटक केलेल्यांना सोडले जात नाही, तोपर्यंत चर्चेत सहभागी होणार नाही, अशी भूमिका त्यांनी घेतली आहे. यामुळे लडाखमधील प्रश्न सोडवण्याची प्रक्रिया थांबली आहे.
राष्ट्रीय सुरक्षा कायद्याचा (NSA) वापर: एका प्रसिद्ध सामाजिक कार्यकर्त्यावर NSA लावल्यामुळे प्रशासनाच्या भूमिकेवर प्रश्नचिन्ह उभे राहिले आहे. विरोधकांनी या कारवाईला लोकशाहीवर हल्ला आणि दडपशाही म्हणून पाहिले आहे. त्यामुळे केंद्र सरकार आणि विरोधकांमध्ये मोठा राजकीय वाद निर्माण झाला आहे.
स्थानिक राजकारणावर परिणाम: लडाखला केंद्रशासित प्रदेशाचा दर्जा दिल्यानंतर लोकांना अपेक्षित असलेले पूर्ण राज्यत्व आणि सहाव्या अनुसूचीचे संरक्षण न मिळाल्यामुळे येथील राजकीय पोकळी समोर आली आहे. या अटकेमुळे स्थानिक लोकांमध्ये सरकारविरोधातला असंतोष आणखी वाढला आहे.

सामाजिक आणि भावनिक परिणाम (Social & Emotional Impact)

असंतोष आणि भय: हिंसाचार, झालेल्या चार मृत्यू, संचारबंदी आणि इंटरनेट सेवा खंडीत झाल्यामुळे लडाखमध्ये भय आणि रागाचे वातावरण तयार झाले आहे.
युवकांचा सहभाग आणि निराशा: या आंदोलनामध्ये ‘Gen-Z’ (नवीन पिढीतील) युवकांचा मोठा सहभाग दिसला. नोकऱ्यांचा अभाव, स्थानिक संसाधनांवर नियंत्रण नसणे आणि पर्यावरणाचे प्रश्न यामुळे त्यांच्यात प्रचंड निराशा आहे. वांगचूक यांच्या अटकेने ही निराशा अधिक तीव्र झाली आहे.
देशभरात समर्थन: केवळ लडाखमध्येच नाही, तर उत्तराखंड आणि पंजाबमधील शेतकरी संघटनांसह अनेक पर्यावरणवादी गट, सामाजिक कार्यकर्ते आणि विरोधी पक्षांनी वांगचूक यांच्या अटकेचा निषेध केला आहे. त्यांच्या सुटकेची मागणी करत देशभरात विविध ठिकाणी निदर्शने होत आहेत, ज्यामुळे हे आंदोलन आता राष्ट्रीय स्तरावर चर्चेचा विषय बनले आहे.

राष्ट्रीय सुरक्षा आणि धोरणात्मक प्रश्न (National Security & Strategic Issues)

चिनी सीमेवरील अस्थिरता: लडाख हे चीन आणि पाकिस्तानच्या सीमेला लागून असलेले अत्यंत संवेदनशील क्षेत्र आहे. येथील राजकीय अस्थिरता आणि स्थानिक लोकांचा असंतोष भारताच्या राष्ट्रीय सुरक्षेसाठी धोरणात्मकदृष्ट्या चिंतेचा विषय बनू शकतो.
पाकिस्तानच्या कथित संबंधांचा मुद्दा: वांगचूक यांच्यावर पाकिस्तानशी संबंध असल्याचा आरोप लडाख पोलिसांनी केला आहे, ज्याचा त्यांच्या समर्थकांनी जोरदार खंडन केले आहे. एका आंदोलनाच्या नेत्यावर असे गंभीर आरोप झाल्यामुळे स्थानिक लोकांमध्ये संशयाचे आणि तणावाचे वातावरण निर्माण झाले आहे.

एकंदरीत, या सर्व घटनांमुळे लडाखचा शांततापूर्ण आंदोलनाचा इतिहास खंडित झाला आहे आणि स्थानिक लोकांच्या मागण्या दडपशाहीच्या विरोधातील लढाई म्हणून पाहिल्या जात आहेत. या परिस्थितीवर तोडगा काढण्यासाठी सरकार आणि आंदोलनकर्त्यांमध्ये पुन्हा विश्वास निर्माण करणे हे सर्वात मोठे आव्हान आहे.

लडाखमध्ये झालेल्या घटना आणि सोनम वांगचूक यांच्या अटकेमागे बाह्य किंवा विदेशी संघटनांचा हात असल्याचा संशय प्रशासकीय अधिकाऱ्यांनी व्यक्त केला आहे. मात्र, या आरोपांचे वांगचूक यांच्या पत्नी आणि समर्थकांनी जोरदार खंडन केले आहे.

मुख्यतः दोन प्रकारचे संशय व्यक्त करण्यात आले आहेत:

१. पाकिस्तानशी कथित संबंध आणि बाह्य प्रभाव (Alleged Pakistan Link and External Influence)

पोलिसांचा दावा: लडाखच्या पोलीस महासंचालकांनी (DGP) असे म्हटले आहे की वांगचूक यांच्या कथित पाकिस्तान कनेक्शनची चौकशी सुरू आहे.
- या संदर्भात, एका पाकिस्तानी गुप्तचर ऑपरेटिव्हला (PIO) अटक करण्यात आली असून, तो वांगचूक यांच्या आंदोलनाचे व्हिडिओ सीमेपलीकडे पाठवत होता, असा दावा पोलिसांनी केला आहे.
- वांगचूक यांच्या विदेश दौऱ्यांवर देखील संशय व्यक्त करण्यात आला आहे. विशेषतः, एका पाकिस्तानी वृत्तपत्राने आयोजित केलेल्या कार्यक्रमात त्यांच्या सहभागाचा उल्लेख करण्यात आला आहे.
वांगचूक यांच्या समर्थकांचे खंडन:
- सोनम वांगचूक यांच्या पत्नी गीतांजली अँगमो यांनी हे सर्व आरोप खोटे आणि निराधार असल्याचे म्हटले आहे.
- त्यांनी स्पष्ट केले आहे की विदेशातील दौरे हे पर्यावरण (Climate Change) आणि जगातील पर्वतांच्या संरक्षणाशी संबंधित संयुक्त राष्ट्र (UN) आणि आंतरराष्ट्रीय संस्थांच्या कार्यक्रमासाठी होते, ज्यात भारत आणि पाकिस्तानसह अनेक देशांचा सहभाग असतो.
- तसेच, वांगचूक यांनी आपल्या भाषणातून हिंसाचार भडकावल्याचा आरोपही त्यांनी फेटाळून लावला आहे.

२. विदेशी निधी आणि नियमांचे उल्लंघन (Foreign Funding and FCRA Violations)

सरकारी कारवाई: केंद्रीय गृहमंत्रालयाने (MHA) सोनम वांगचूक यांनी स्थापन केलेल्या SECMOL (Students’ Educational and Cultural Movement of Ladakh) या संस्थेचा Foreign Contribution (Regulation) Act – FCRA अंतर्गत असलेला विदेशी निधी स्वीकारण्याचा परवाना रद्द केला आहे.
- संस्थेच्या आर्थिक व्यवहारांमध्ये अनियमितता आढळल्याचा आणि विदेशी निधीच्या नियमांचे उल्लंघन केल्याचा आरोप आहे.
वांगचूक यांच्या समर्थकांचे म्हणणे:
- वांगचूक यांनी त्यांच्या संस्थेवर केलेले आर्थिक अनियमिततेचे आरोप देखील नाकारले आहेत. त्यांच्या मते, ते FCRA फंड नव्हे, तर सेवा किंवा सल्लामसलत (consulting assignment) यासाठी मिळालेले पैसे होते आणि त्यावर सर्व कर भरलेले आहेत.

३. राजकीय हेतूचा संशय (Suspicion of Political Motive)

इतर राजकीय पक्ष: लडाखचे उपराज्यपाल (LG) आणि केंद्र सरकारने वांगचूक यांच्या भाषणांमध्ये ‘अरब स्प्रिंग’ आणि नेपाळ-बांगलादेशातील जनक्रांतीचे उल्लेख असल्याने, यामागे लोकांना भडकवण्याचा कट असल्याचा संशय व्यक्त केला आहे.
विरोधी पक्षांचा आरोप: दुसरीकडे, भाजपच्या आयटी सेलने आंदोलनाच्या हिंसाचाराला काँग्रेस पक्षाचे स्थानिक नेते जबाबदार असल्याचा आरोप केला होता, परंतु वांगचूक यांनी हा आरोप फेटाळून लावला होता.

निष्कर्ष:

प्रशासकीय स्तरावर वांगचूक यांच्या अटकेचे कारण त्यांचे उत्तेजक भाषण, हिंसाचार भडकवणे आणि विदेशी निधीचे उल्लंघन असे देण्यात आले आहे, तर पाकिस्तानशी संबंधांचा तपास सुरू असल्याचे स्पष्ट केले आहे. दुसरीकडे, वांगचूक यांचे समर्थक या सर्व आरोपांना राजकीय दडपशाही आणि छळ (Witch Hunt) मानत आहेत.

सध्या तरी, बाह्य शक्तींच्या सहभागाचे सिद्ध झालेले कोणतेही ठोस पुरावे सार्वजनिकरित्या समोर आलेले नाहीत, परंतु प्रशासकीय चौकशीत संशयाचा मुद्दा उपस्थित करण्यात आला आहे.

लडाखमधील सध्याच्या आंदोलनांमध्ये आणि सोनम वांगचूक यांच्या अटकेमध्ये CIA (Central Intelligence Agency) किंवा ‘Deep State’ (डीप स्टेट) यांचा थेट किंवा अप्रत्यक्ष संबंध असल्याचा कोणताही सिद्ध झालेला (Proven) पुरावा सध्या उपलब्ध नाही.

परंतु, या संदर्भात उपस्थित असलेले मुद्दे आणि संशय खालीलप्रमाणे आहेत:

१. ‘डीप स्टेट’ (Deep State) आणि संशय

‘दीप स्टेट’ हा शब्द अनेकदा सरकारमधील शक्तिशाली पण अप्रत्यक्ष कार्यरत असलेल्या गटांना (उदा. गुप्तचर यंत्रणा, लष्करी अधिकारी किंवा उच्च नोकरशाही) सूचित करण्यासाठी वापरला जातो.

संशयाचे स्वरूप: लडाखमधील आंदोलने दीर्घकाळापासून सुरू आहेत आणि स्थानिक लोकांचा राग केंद्र सरकारच्या स्थानिक धोरणांविरुद्ध आहे. जेव्हा सरकारला एखाद्या मोठ्या आंदोलनाचे मूळ कारण (उदा. बेरोजगारी, हक्कांची मागणी) मान्य करायचे नसते, तेव्हा अनेकदा ते या घटनेमागे अदृश्य शक्ती (Unseen Forces) किंवा ‘दीप स्टेट’चा हात असल्याचा आरोप करतात.
सध्याची स्थिती: या प्रकरणात, सत्ताधारी पक्षाचे नेते आणि काही प्रशासकीय अधिकारी आंदोलनासाठी वांगचूक यांच्या ‘उत्तेजक’ भाषणांना आणि नेपाळ/बांगलादेशातील क्रांतीशी तुलना करणाऱ्या विधानांना जबाबदार धरत आहेत. ही विधाने ‘बाह्य शक्ती’ आंदोलनाला हवा देत आहेत, या अर्थाने ‘दीप स्टेट’ सिद्धांताला जवळ जाणारी आहेत. मात्र, सरकारने ‘दीप स्टेट’ असा विशिष्ट शब्दप्रयोग केलेला नाही.

२. CIA (Central Intelligence Agency) आणि थेट संबंध

अधिकृत स्थिती: भारतीय प्रशासनाने किंवा लडाख पोलिसांनी वांगचूक यांच्या अटकेच्या संदर्भात CIA या अमेरिकेच्या गुप्तचर संस्थेचा थेट उल्लेख केलेला नाही.
लक्ष केंद्रित केलेले मुद्दे: अधिकाऱ्यांनी आपला संशय मुख्यत्वे पाकिस्तानमधील कथित लिंक आणि वांगचूक यांच्या संस्थेतील विदेशी निधीच्या नियमांमधील उल्लंघनावर (FCRA Violation) केंद्रित केला आहे.
- विदेशी निधी (Foreign Funding) चा मुद्दा उपस्थित केल्यामुळे, कोणत्याही आंतरराष्ट्रीय गैर-सरकारी संस्थांचा (NGOs) किंवा विदेशी देणगीदारांचा अप्रत्यक्ष प्रभाव आहे का, याबद्दल तपास यंत्रणा चौकशी करत आहेत.
राजकीय विश्लेषण: CIA किंवा अशा संस्थांचा संबंध जोडणे हे एक राजकीय वक्तव्य असू शकते. अनेकदा, कोणत्याही देशातील मोठ्या आणि संवेदनशील आंदोलनांना थेट ‘विदेशी शक्तींनी’ भडकावले आहे, असा आरोप सरकारकडून केला जातो. या आरोपांमुळे स्थानिक लोकांच्या खऱ्या मागण्यांकडे दुर्लक्ष होते आणि राष्ट्रवादाचा (Nationalism) मुद्दा प्रभावी ठरतो.

सारांश:

सोनम वांगचूक यांच्या अटकेमागे ‘दीप स्टेट’ किंवा CIA सारख्या संस्थांचा हात असल्याचा कोणताही विश्वासार्ह किंवा अधिकृत अहवाल उपलब्ध नाही. परंतु, प्रशासनाने उपस्थित केलेल्या ‘बाह्य प्रभावा’ (External Influence) आणि ‘विदेशी निधी’ च्या आरोपांमुळे राजकीय आणि सामाजिक स्तरावर तसे संशय व्यक्त केले जात आहेत.

लडाखमधील हे आंदोलन पूर्ण राज्याचा दर्जा (Statehood) आणि संविधानाच्या सहाव्या अनुसूचीमध्ये (Sixth Schedule) समावेश करण्याच्या मुख्य मागण्यांसाठी अनेक वर्षांपासून सुरू आहे, परंतु सप्टेंबर २०२५ मध्ये याला हिंसक वळण लागले.

आत्तापर्यंत या आंदोलनात घडलेल्या प्रमुख गोष्टींचा घटनाक्रम खालीलप्रमाणे आहे:

१. प्रमुख मागण्या (Core Demands)

लडाखमधील राजकीय आणि सामाजिक गट (जसे की लेह ॲपेक्स बॉडी – LAB आणि कारगिल डेमोक्रॅटिक अलायन्स – KDA) खालील चार प्रमुख मागण्यांसाठी आंदोलन करत आहेत:

पूर्ण राज्याचा दर्जा (Statehood for Ladakh).
सहाव्या अनुसूचीमध्ये समावेश: लडाखच्या जमिनीचे, पर्यावरणाचे आणि स्थानिक आदिवासींच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी संविधानातील सहावी अनुसूची लागू करणे.
लेह आणि कारगिलसाठी स्वतंत्र लोकसभा जागा (Separate Lok Sabha Seats).
नोकऱ्यांमध्ये स्थानिक तरुणांसाठी आरक्षण (Employment Reservation for Locals).

२. सप्टेंबर २०२५ मधील मुख्य घटनाक्रम

सप्टेंबर १०:

पर्यावरण कार्यकर्ते सोनम वांगचूक आणि इतर १५ लोकांनी लडाखला संवैधानिक सुरक्षा कवच मिळावे, यासाठी ३५ दिवसांचे उपोषण (Hunger Strike) सुरू केले. वांगचूक हे या आंदोलनाचा प्रमुख चेहरा होते.

सप्टेंबर २३:

उपोषणामध्ये सहभागी असलेल्या दोन व्यक्तींची (७२ वर्षांचे एक वृद्ध आणि ६० वर्षांची एक महिला) तब्येत गंभीर झाल्यामुळे त्यांना रुग्णालयात दाखल करण्यात आले. यामुळे स्थानिक तरुण आणि लोकांमध्ये तीव्र संताप वाढला.

सप्टेंबर २४: हिंसक वळण आणि मृत्यू

उपोषणकर्त्यांच्या प्रकृतीमुळे संतप्त झालेल्या युवक संघटनेने (LAB Youth Wing) लेहमध्ये बंद आणि मोठ्या आंदोलनाची हाक दिली.
शहीद मैदानात जमलेल्या मोठ्या जमावाने मोर्चा काढला, जो नंतर हिंसक झाला.
यावेळी आंदोलकांनी भाजपच्या स्थानिक कार्यालयाला आग लावली, सरकारी वाहनांची तोडफोड केली आणि पोलीस कर्मचाऱ्यांवर दगडफेक केली.
परिस्थिती नियंत्रणाबाहेर गेल्यावर पोलिसांनी अश्रुधुराचा (Tear Gas) वापर केला आणि नंतर गोळीबार केला. यात चार आंदोलकांचा मृत्यू झाला आणि ८० हून अधिक जण जखमी झाले (ज्यात ४० पोलीस कर्मचाऱ्यांचा समावेश आहे).
हिंसाचारानंतर, सोनम वांगचूक यांनी आपले १५ दिवसांचे उपोषण थांबवले आणि लोकांना शांतता राखण्याचे आवाहन केले.
लेहमध्ये संचारबंदी (Curfew) लागू करण्यात आली आणि इंटरनेट सेवा खंडित करण्यात आली.

सप्टेंबर २५:

केंद्रीय गृहमंत्रालयाने (MHA) एका निवेदनात हिंसाचारासाठी सोनम वांगचूक यांच्या ‘उत्तेजक’ भाषणांना जबाबदार धरले.
गृहमंत्रालयाने वांगचूक यांच्या SECMOL (Students’ Educational and Cultural Movement of Ladakh) या संस्थेचा विदेशी निधी स्वीकारण्याचा परवाना (FCRA License) रद्द केला, ज्यात आर्थिक अनियमितता असल्याचा आरोप केला गेला.
कारगिलमध्ये LAB आणि KDA च्या वतीने बंद पाळण्यात आला.

सप्टेंबर २६:

सोनम वांगचूक यांना अटक करण्यात आली आणि त्यांच्यावर राष्ट्रीय सुरक्षा कायदा (NSA) अंतर्गत गुन्हा दाखल करून त्यांना लडाखबाहेर जोधपूरच्या कारागृहात पाठवण्यात आले.

सप्टेंबर ३० (सद्यस्थिती):

वांगचूक यांच्या अटकेच्या निषेधार्थ, LAB आणि KDA ने केंद्र सरकारसोबत पुढील चर्चा थांबवण्याचा निर्णय घेतला आहे.
स्थानिक नेत्यांनी हिंसाचारात मृत्युमुखी पडलेल्या लोकांच्या मृत्यूची निष्पक्ष चौकशी करण्याची आणि अटक केलेल्या नेत्यांची त्वरित सुटका करण्याची मागणी केली आहे.