DONALD TRUM डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या भारत-अमेरिका संबंधांबद्दलच्या अलीकडील धोरणांचे आणि घोषणांचे अनेक पैलू आहेत, जे भारतासाठी महत्त्वपूर्ण परिणाम दर्शवतात.
ट्रम्प यांनी ‘अमेरिका फर्स्ट’ या धोरणाला प्राधान्य दिले आहे, ज्यामुळे द्विपक्षीय संबंधांमध्ये काही तणाव निर्माण झाला आहे.व्यापार आणि आर्थिक धोरणेट्रम्प प्रशासनाने भारताच्या रशियाकडून तेल खरेदी करण्याच्या निर्णयावर कठोर भूमिका घेतली आहे.आयात शुल्क (Tariffs): ट्रम्प यांनी भारतावर 50% पर्यंत आयात शुल्क लावले आहे, ज्याचे कारण त्यांनी भारताची रशियन तेलाची खरेदी असल्याचे सांगितले. त्यांनी या निर्णयामुळे भारत-अमेरिका संबंधांमध्ये दुरावा (rift) निर्माण झाल्याचेही मान्य केले आहे. यामुळे भारतीय वस्तूंना अमेरिकन बाजारात स्पर्धा करणे अधिक कठीण होईल
व्यापारातील तणाव:
ट्रम्प यांनी भारताला ‘टॅरिफचा महाराजा’ (maharaja of tariffs) असे संबोधले आहे. या कठोर भूमिकेमुळे दोन्ही देशांमधील व्यापार करार वाटाघाटीवर परिणाम झाला आहे. तरीही, ट्रम्प यांनी अलीकडेच व्यापार चर्चा पुन्हा सुरू करण्याची इच्छा व्यक्त केली आहे, ज्यामुळे काही प्रमाणात तणाव कमी होण्याची शक्यता आहे.भू-राजकीय आणि संरक्षण धोरणरशिया-युक्रेन युद्ध: रशियाकडून तेल खरेदी करण्याच्या भारताच्या निर्णयावर ट्रम्प यांनी टीका केली आहे. ट्रम्प यांनी अनेकदा असे म्हटले आहे की, रशियाकडून तेल खरेदी करून भारत युद्धात मदत करत आहे.भारत-पाकिस्तान संबंध: ट्रम्प यांनी अनेकदा असे म्हटले आहे की, त्यांच्या हस्तक्षेपामुळे भारत आणि पाकिस्तानमधील संघर्ष थांबला. तथापि, भारताने हा दावा अनेकदा फेटाळून लावला आहे.चीनसोबतचे संबंध: ट्रम्प यांनी भारताला चीनसोबतचे संबंध मजबूत करण्याच्या प्रयत्नांवरही टीका केली आहे, असे म्हटले आहे की “आपण भारत आणि रशियाला चीनकडे गमावले आहे”.भारतावरील संभाव्य परिणामआर्थिक अनिश्चितता: ट्रम्प यांची धोरणे अत्यंत अनपेक्षित आहेत. यामुळे भारतासाठी अमेरिकेशी व्यापार करताना आणि धोरणे आखताना अनिश्चितता निर्माण होऊ शकते.व्यापार संबंधांवर परिणाम: वाढलेल्या शुल्कामुळे भारतीय निर्यातदार, विशेषतः वस्त्रोद्योग आणि कृषी क्षेत्रातील, यांना मोठा फटका बसू शकतो.धोरणात्मक आव्हान: भारत आपल्या स्वतंत्र परराष्ट्र धोरणावर ठाम आहे, विशेषतः रशियासोबतच्या संबंधांबद्दल.
ट्रम्प यांच्या धोरणांमुळे भारताला अमेरिका आणि रशिया यांच्यातील संबंधांमध्ये समतोल राखण्याचे मोठे आव्हान निर्माण झाले आहे.ट्रम्प यांच्या धोरणांमध्ये अनेकदा विरोधाभास दिसून येतो. एका बाजूला ते पंतप्रधान मोदी यांना “चांगला मित्र” म्हणतात, तर दुसरीकडे भारतावर कठोर व्यापार शुल्क लादतात. या धोरणांमुळे भारत-अमेरिका संबंध गुंतागुंतीचे आणि भविष्यात अधिक आव्हानात्मक होण्याची शक्यता आहे.
नरेंद्र मोदी आणि डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यातील वैयक्तिक संबंध
हे राजकीय मैत्री आणि द्विपक्षीय धोरणे यांच्यातील एक अनोखे मिश्रण आहे. दोन्ही नेत्यांनी अनेक सार्वजनिक कार्यक्रमांमध्ये एकमेकांची स्तुती केली आहे, ज्यामुळे त्यांचे संबंध खूप चांगले असल्याचे दिसून येते. मात्र, त्यांच्या प्रशासनाच्या धोरणात्मक मतभेदांमुळे काही क्षेत्रांमध्ये तणावही निर्माण झाला आहे.
मैत्रीचे सार्वजनिक प्रदर्शन
- ‘हाउडी मोदी’ आणि ‘नमस्ते ट्रम्प’: मोदी आणि ट्रम्प यांच्या मैत्रीची सर्वात मोठी उदाहरणे म्हणजे ह्युस्टन, टेक्सास येथे झालेला ‘हाउडी मोदी’ आणि अहमदाबाद, भारत येथे झालेला ‘नमस्ते ट्रम्प’ कार्यक्रम. या दोन्ही कार्यक्रमांमध्ये हजारो लोकांसमोर दोन्ही नेत्यांनी एकमेकांची प्रशंसा केली आणि आपल्या मैत्रीचे प्रदर्शन केले. ट्रम्प यांनी मोदींना “भारताचे राष्ट्रपिता” आणि “महान नेते” असे संबोधले, तर मोदींनी ट्रम्प यांना “माझा मित्र” असे म्हटले.
धोरणात्मक मतभेद
वैयक्तिक मैत्री असूनही, त्यांच्या प्रशासनांमध्ये काही महत्त्वपूर्ण धोरणात्मक मतभेद होते.
- व्यापार शुल्क: ट्रम्प यांनी भारताला ‘टॅरिफचा राजा’ (maharaja of tariffs) म्हटले आणि भारतावर ५०% पर्यंत आयात शुल्क लादले. त्यांनी जाहीरपणे म्हटले होते की, “मोदी माझे चांगले मित्र आहेत, पण मला त्यांच्यावर टॅरिफ लावावे लागत आहे.” हे वक्तव्य त्यांच्या मैत्री आणि धोरणांमधील तणाव दर्शवते.
- रशियन तेल खरेदी: रशियाकडून तेल खरेदी करण्याच्या भारताच्या निर्णयावर ट्रम्प यांनी वारंवार टीका केली. यामुळे भारत-अमेरिका संबंधांमध्ये तणाव निर्माण झाल्याचे त्यांनी स्वतः मान्य केले.
